تصاویر روستای لنگر

 

الا بذکر الله

بررسي مشكلات اجرايي طرح ارزشيابي كاركنان دولت در آموزش و پرورش

 

بررسي مشكلات اجرايي طرح ارزشيابي كاركنان دولت در آموزش و پرورش

پژوهشگر: سيد تيمور ميرشفيعي لنگري – سال1377

مقدمه

       توجه به لياقت و شايستگي افراد در كار را شايد بتوان با قدمت تاريخ بشر و پيدايش دولت ها در جهان مقارن دانست.دولت ها براي وظايف عمومي و به ثمر رساندن مقاصد و اهداف خود ناگزير بودند از افرادي استفاده كنند كه شايستگي و لياقت متصدي مشاغل بزرگ و حساس كشوري و لشكري را داشته باشند اما ارزشيابي شايستگي و لياقت به طرز علمي و آماري و با استفاده از روش ها و فنون روانشناختي عمومي سابقه اي بيش از يك قرن ندارد.شايد اولين بار قانون طبقه بندي مشاغل در سال 1853 در كشور آمريكا تهيه شده باشد.در ايران نيز اولين قانون در زمينه امور استخدامي در سال 1301 هجري شمسي به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد كه تا به امروز به كرّات تجديد نظر و اصلاح و تكميل و يا تغيير و تبديل يافت.امّا در هيچ يك از موارد به ارزشيابي از كار كاركنان و اثر آن در ارتقا و انتصاب يا تشويق و تنبيه اشاره اي نشده است.در فاصله سال هاي 60 تا63 هجري شمسي به منظور تعيين سياست هاي كلي ارزشيابي مطالعاتي صورت گرفت تا اينكه سرانجام هيئت وزيران در جلسه مورخه21/5/63 بنا به پيشنهاد شماره 1206/د مورخه 22/3/63 سازمان امور اداري و استخدامي كشور تصويب نمود كه در كليه وزارتخانه ها و سازمان هاي دولتي واحد ارزشيابي زير نظر بالاترين دستگاه ذيربط با رعايت مقررات مربوط قرار گيرد.فلذا طرح ارزشيابي كاركنان دولت تهيه و طي بخشنامه شماره 2446/د مورخه 5/5/1372 به وزارتخانه ها از جمله آموزش و پرورش ابلاغ شد.

طرح مساله

      هر ساله معلمان نيز مورد ارزشيابي قرار مي گيرند. اما آنچه شايان توجه است اينكه عليرغم پذيرش اصل ارزشيابي از سوي آحاد كاركنان اعتراضات فراواني است كه ارزشيابي شوندگان از نحوه ارزشيابي و يا نوع امتيازي كه گرفته اند دارند اصولاٌ كاركنان هم رتبه امتياز خود را مورد مقايسه قرار مي دهند و دليل موجه اي از اختلاف امتيازشان نمي بينند و اين سؤال را دارند كه بر اساس كدام ضوابط اين امتياز به آنها داده شده است؟ مديران نيز توجيه مناسبي در دادن امتياز ارزشيابي براي كاركنان ندارند و اگر وضعيت به همين صورت باقي بماند نتيجه اي جز بدبيني و دلسردي به همراه نخواهد داشت.از جهت ديگر مديران براي پيشبرد اهداف سازماني خود به ارزشيابي به عنوان ابزار بررسي و سنجش موقعيت خويش و تصميم گيري نيازمندند و بايد ارزشيابي را به عنوان يكي از اصلي ترين و اساسي ترين اصول مديريت مورد بررسي قرار دهند البته مسايل قابل بررسي با توجه به اهميت ارزشيابي بسيار زياد است ولي يك مسايل مهم اين است كه از نقطه نظر مجريان طرح فرايند ارزشيابي با چه مشكلاتي روبروست؟ آيا اين مشكل از بعد محتوايي است يا از بعد اجرايي اگر از بعد اجرايي است شامل چه مواردي است؟ آيا در بعد اجرايي مجريان درك مناسبي از مفاهيم به كار رفته در طرح ارزشيابي دارند و يا آيا اصولاٌ از اهداف ارزشيابي در فرايند مديريتشان واقفند؟اگر پاسخ مثبت است اين مسايل تا چه اندازه در ارزشيابي صحيح آنها از زيردستان مؤثر بوده است؟ و اگر پاسخ منفي است بايد به دنبال راه حل گشت و يا اينكه آيا ارزشيابي كنندگان با اهداف طرح ارزشيابي(كه كارشناسان سازمان امور اداري و استخدامي بر اساس آن اهداف آن را مطرح كردند)آگاهي دارند يا خير؟ چون اگر نسبت به اهداف طرح بي اطلاع باشند نه تنها نسبت به انجام عمل ارزشيابي جدي نخواهند بود موجب بي اعتبار كردن آن مي گردند.   

اهداف تحقيق

1-      بررسي نحوه اجرادستورالعمل ارزشيابي كاركنان دولت در مدارس متوسطه.

2-      شناسايي مشكلات اجرايي دستورالعمل ارزشيابي كاركنان دولت در مدارس.

3-      ارائه پيشنهادها و راه حل هاي مناسب به دست اندر كاران آموزش و پرورش به منظور بهبود فرايند ارزشيابي كاركنان.

4-      تعيين و تشخيص نقاط ضعف احتمالي مديران در ارتباط با اجرا استورالعمل ارزشيابي و ايجاد انگيزه جهت آموزش آنان.

5-      ارائه پيشنهادهايي براي رفع مشكلات اجرايي در د ستورالعمل ارزشيابي كاركنان دولت.

سؤالات ويژه تحقيق

1-      ميزان آشنايي مديران از مفاهيم و اصطلاحات به كار رفته در طرح ارزشيابي دولت چقدر است؟

2-      ميزان آشنايي مديران با اهداف و ضرورت اجراي طرح ارزشيابي كاركنان دولت تا چه اندازه است؟

3-      تا چه اندازه مديران در تكميل فرم ارزشيابي از فرم بررسي مستمر رفتار و عملكرد كاركنان استفاده مي كنند؟

4-      از نظر مديران و دبيران اجراي طرح ارزشيابي با چه مشكلاتي مواجه است؟

5-      از نظر مديران و دبيران تا چه اندازه مديران در اجراي طرح ارزشيابي با توجه به نوع روابط خود عمل مي كنند؟

روش تحقيق،آزمودني ها و روش جمع آوري اطلاعات و روش آماري

   با توجه به نوع سؤالات ويژه و اهداف اين طرح تحقيقاتي روش به كار رفته در اين تحقيق روش توصيفي است.جامعه آماري در اين تحقيق عبارتند ازمديران،دبيران مدارس متوسطه در سطح استان مازندران و گلستان كه جامعه نمونه آماري بر اساس نمونه گيري مختلط (ناحيه اي،طبقه اي،تصادفي) انتخاب شده اند.

روش جمع آوري اطلاعات در اين پژوهش به دو صورت بررسي اسناد و توزيع پرسشنامه بوده است كه پس از جمع آوري اطلاعات ضمن استفاده از روش هاي معمول آمارتوصيفي نظير فراوانيها و دياگرام ها از آمار استنباطي(آزمونt)نيز استفاده شده است و نيز معنادار بودن تفاوت ميان دو گروه مديران و دبيران و نيز جنسيت مشخص گرديد. 

اهم نتايج تحقيق:

     اطلاعات بدست آمده در خصوص ميزان آشنايي مديران از مفاهيم و اصطلاحات به كار رفته در طرح ارزشيابي دولت در مدارس حكايت دارد به اينكه حدود 28 درصد از مديران از اطلاعات كافي برخوردار بودند و حدود 32 درصد از اطلاعات متوسطي برخوردار بودند و حدود 29 درصد اطلاعات لازم را نداشتند.و نيز در ارتباط با ميزان آشنايي مديران با اهداف و ضرورت اجراي طرح ارزشيابي كاركنان در مدارس بايد گفت كه حدود 32 درصد اطلاعات كافي داشتند و حدود 21 درصد از اطلاعات متوسطي برخوردار بودند و 45 درصد از مديران از اهداف و ضرورت اجراي طرح ارزشيابي آگاهي نداشتند در خصوص ميزان استفاده از فرم هاي بررسي مستمر رفتار و عملكرد كاركنان در مدارس توسط مدير در مدارس اطلاعات بدست آمده حكايت دارد كه حدود 21 درصد از مديران اصلا توجهي به اين فرم ها نداشتند و 46 درصد از مديران از فرم هاي مذكور به طور ناقص استفاده مي كردند و33 درصد از مديران از فرم هاي بررسي مستمر رفتار و عملكرد كاركنان در تكميل فرم هاي ارزشيابي كاركنان استفاده مطلوب مي نمايند.

 

علاوه بر موارد فوق مد يزان و دبيران به مسايلي چون:

 

درصد فرراواني نظر دبيران	درصد فراواني نظر مديران	مشكلات و موانع اجرائي
40/	13/	قابل اندازه گيري نبودن شرح وظايف معلمان
50/	44/	دخالت خارج از وظايف مسئولين اداره در امر ارزشيابي
40/	25	عدم توانايي مدير در انطباق عوامل عملكردي با حدود انتظارات
40/	20	عدم فرصت كافي مديران در نظارت دقيق بر عملكرد معلمان
57/	58/	راضي نگهداشتن معلمان توسط مديران
50/	52/	موجه نگاشتن عدم اجراي وظايف توسط كاركنان به لحاظ وجود فشارهاي اقتصادي و اجتماعي حاكم بر جامعه
60/	60/	توجه و تأكيد مديران به اجراي وظايف شغلي نه رضايت شغلي
65/	90/	نبود دليل روشن و واضح در دادن امتياز

 

پيشنهادات:

1-      با توجه به اينكه 40 درصد معلمان معتقدند كه شرح وظايف آنان عيني و قابل اندازه گيري نيست پيشنهاد مي گردد تا آنجا گه ممكن است ارزشيابي كنندگان در انتقال شرح وظايف در فرم هاي ارزشيابي به صورتي عمل نمايند كه قابل اندازه گيري باشد.

2-      با توچه به اينكه 50 درصد از معلمان معتقدند كه مسئولين ادارات و مقامات مافوق در امور ارزشيابي دخالت خارج از وظايف دارند پيشنهاد مي شود دست مديران را در امر ارزشيابي در چهارچوب ضوابط تعين شده باز بگذارند.

3-      از ارتباط دادن نتايچ ارزشيابي با افزايش سنواتي در قانون نظام همهنگ پرداخت حقوق يا پرهيز شود و يا افزايش قابل توجه داشته باشد زيرا افزايش به ميزان 3 يا 4 و يا5 درصد نمي تواند عامل انگيزش مناسبي باشد.

4-      ماداميكه به اجراي نسبتاٌ دقيق دستورالعمل ارزشيابي مطمئن نشده از اجراي بخشنامه شماره 1230/د مورخه 28/3/73 (موضوع دستورالعمل استفاده از نتايچ ارزشيابي فوق العاده شغل 20 درصدي و 10 درصدي خوداري شود زيرا به دليل اصولي نبودن مبناي امتيازات داده شده زمينه را براي ايجاد سؤظن و بدبيني فراهم مي سازد.

5-      مسئولان بايد نسبت به مديراني كه ارزشيابي را وسيله اعمال قدرت.تحقير و مچ گيري مي دانند و نيز نسبت به مديراني كه اصلاٌ توجه اي به امر ارزشيابي ندارند بايد حسٌاسيتي بيشتر نشان دهند.

6-       در توجيه مديران به ابنكه هدف ارزشيابي ايجاد زمينه مشاركت كاركنان و شناسائي نقاط قوت و ضعف و ارائه راهكار هاي مناسب جهت تقويت نقاط قوت و اصلاح نقاط ضعف است تلاش بيشتر نمود زيرا نتايچ اين تحقيق نشان مي دهد كه 62 درصد از مديران از اهداف ارزشيابي درك درستي نداشته اند